İNGİLTERE'NİN DOĞU (ŞARK) POLİTİKASI (1882 - 1914)
Yrd. Doç. Dr. Esra SARIKOYUNCU DEGERLİ
ÖZET
Bugün Orta Doğu olarak
adlandırılan bölgenin stratejik konumu, yeraltı
zenginlikleri dolayısıyla tarih boyunca büyük devletlerin
ilgisini çekmiş; dolayısıyla da bölge zenginliklerine tek
basına sahip olmak isteyen güçlerin çıkar mücadelesine
sahne olmuştur. Bu mücadele 1815 yılında düzenlenen Viyana
Kongresi esnasında Çar Alexandre tarafından Sark Meselesi
olarak adlandırılmış ve Birinci Dünya Savası’na kadar da
bu isimle anılmaya devam edilmiştir. Bu bölgeye sahip
olmak isteyen emperyalist güçlerin basında İngiltere yer
almaktadır. İngiltere, 1878’de Kıbrıs’ı, 1882 yılında ise
Mısır’ı işgal ederek Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma
ilkesine dayanan Doğu (Sark) politikasını terk ettiğini
açıkça göstermiştir. 1882–1914 yılları arasında İngiltere,
Orta Doğuya hâkim olabilmek için yer yer Osmanlı’da ortaya
çıkan ayrılıkçı hareketlere destek vermiş, onlara her
türlü imkânı sağlamıştır. Bölgedeki milliyetçilik
duygularını körüklemek, Orta Doğuda Osmanlı hâkimiyetini
ortadan kaldırmak için İngiliz hükümeti, sistemli bir
şekilde çalışmıştır. İngiliz Dışişleri Bakanlığı’na bağlı
olarak bölgede pek çok misyoner, diplomat, uzman ve din
adamı faaliyet göstermiş, bölgede meydana gelen
değişmelerin İngiliz hükümetinin izlediği politikaya uygun
hale getirmeye çalışmışlardır. Çalışmamızda, İngiliz arşiv
belgelerinden de yararlanılarak Mısır’ın işgalinden
Birinci Dünya Savası’na uzanan süreçte İngiltere’nin Doğu
(Sark) politikası ve bu politikanın Türkiye’ye etkisi
üzerinde durulacaktır.
ANAHTAR
KELİMELER
Orta Doğu,
Doğu (Sark) Meselesi, İngiltere, Osmanlı, Mısır.
ABSTRACT
In our days
calling as a “Middle East” area, regarding its strategic
location, historical and underground richness, along the
history the Middle East has drown big countries attention;
so the region has been a conflict area of the big powers
who desire possession of the Middle East on their own.
This conflict has been classify as a “East Question” at
Vienna Congress in 1815 by Czar Alexandre and until First
World War has been continued to using this name. Following
the inauguration of Suez Canal in 1869 by France by the
permission of Ottoman government, the British Empire
through the invasion of Cyrus in 1878 and Egpt in 1882,
plainly demonstrated its dismissal of East policy resting
upon the principle of Otoman territorial integrity.
Between 1882 and 1914, The British Empire wanted to trow
out the Ottoman, so the government systematically gave a
boost to seperatist movements in the Ottoman Empire.
British Foreign Office sent lots of diplomats,
missionaries, specialists and clergymen to the Middle East
to follow the political activities about this area and try
to change it on behalf of the British goverment policy.
This study, based on documents retrieved from “UK National
Archives”, focuses on the importance and effect on the
Ottoman of the British East policy from the Egypt’s
occupation to the First World War.
KEY WORDS
Middle
East, East Question, Britain, Otoman, Egypt.
Makaleyi bilgisayarınıza indirmek
için burayı tıklayınız... |
