XIZIR ILYASIN TÜRK MIFOLOJI SISTEMINDƏKİ
ROLU
Xalidə BABAYEVA
ÖZET
Xülasə
Qam– şaman və ondan əvvəlki dünyagörüsləri ilə bağlı olan Xızır türk mifoloji təfəkkürünün
məhsuludur. Bizə gəlib çatan qədim dövr xalq yaradıcılıgı məhsullarından olan altay–türk dastanı “Manas”, azərbaycanlıların “Dədə Qorqud”, özbəklərin “Alpamis” və digər
xalqların sifahi
dilində Xızır peygəmbər özünəm_xsus
funksiyalari ilə çıxıs etməkdə və yaşamaqdadır. Burada onu da nəzərdən qaçirmaq olmaz ki, bir sıra xalqların folklorunda da Xızır kultu öz ənənəvi funksiyaları ilə
görünməkdədir.
Sadəcə, öz
folklorunda Xızıra yer verən xalqların sifahi
dilində onun müxt_lif variantlarının islənilməsi regionun dialektindən və tarixi
dövrlərdən asılı olaraq dəyisikliklərə məruz qalmısdır. Aparılan tədqiqat
nəticəsində belə fikrə gəlmək olar
ki, Xızırın hansı regionda, hansı adla tanınmasından asılı olmayaraq onun təsnifləsdirilməsi
eyni funksiyani yerinə yetirən Xızır, Xıdır, Xıdırelləz, əlyasın eyni səxs oldugunu. təsdiq edir
Tədqiqatın məqsədi: Folklorsunaslıgın müxtəlif janrlarında əks olunmus Xızırın mənsəyini araşdırmaq, onun tarixi,
və regional özünəməxsuslugunu sərh etmək,
funksiyalarını sistemləsdirmək, onun
Azərbaycan folkloru və türk xalqları folklorundakı yerini və mövqeyini
göstərmək, müxtəlif, bir–birinə yaxın adlarla əks olunan Xızırı təsnifləsdirmək.
Tədqiqatın əhəmiyyəti: Xızır ümumtürk konteksində, türk dünyasının folklor qəhrəmanı kimi ədqiqatçıların ixtiyarına veriləcəkdir.
ANAHTAR
KELİMELER
Xızır İlyas, Manas, Alpamis, Dədə–Qorqud,
Qam–şaman.
Makaleyi bilgisayarınıza indirmek için
burayı tıklayınız... |
